आधारभूमि संवाददाता

काठमाडौं, साउन १५

कोरोना महामारीको पहिलो चरणमा मुलुक लकडाउनमा प्रवेश गरेसँगै भन्सार नाकाहरुमा पनि कारोबार सुस्तायो । अत्याबश्यकीय बस्तुबाहेक अन्य बस्तुको आयात गरिएन । सामानहरुबाट पनि महामारी फैलिन्छ कि भन्ने डरले पुरै बितरण प्रणाली पनि प्रभावित भयो ।

तर, दोस्रो लहरका बेलामा देश निषेधाज्ञामा प्रवेश गरेपनि वितरण प्रणालीमा खासै समस्या आएन । उपभोग गर्नेहरुलाई उचित समय मिलाएर खरिद गर्ने व्यवस्था मिलाइयो । जसका कारण आयात पनि अकासिएको देखिएको छ ।

विभागका अनुसार गत आर्थिक वर्षमा १५ खर्ब ३९ अर्बको आयात भएको छ । अघिल्लो आर्थिक वर्षमा यस्तो आयात ११ खर्ब ९६ अर्बमा सिमित थियो । अघिल्लो आर्थिक वर्षको तुलनामा गत आर्थिक वर्ष आयात २८ दशमलव छछ अंकले बढेको छ ।

आयातको तुलनामा निर्यातको बृद्धि ठूलो देखिएपनि रकममा हेर्ने हो भने यो ज्यादै न्युन छ । राष्ट्रिय योजना आयोगले तयार पारेको त्रिवर्षिय योजना २०६७÷०६८ मा निर्यात ब्यापारलाई १ खर्ब पु¥याउने भनिएको थियो । त्यसको १० वर्षपछि सरकारले यो वर्ष १ खर्ब ४१ अर्बको निर्यात गरेको छ ।

आयातको तुलनामा निर्यात कम भएपछि ब्यापार घाटा पुन उकालो लागेको छ । अघिल्लो आर्थिक वर्ष २०७६/०७७ मा महामारीका कारण खुम्चीएको ब्यापार घाटा यो वर्ष महामारीकै बिचमा भएपनि फेरी बढ्न थालेको छ । गत आर्थिक वर्षमा यस्तो ब्यापार घाटा २७ दशमलव दुई छ प्रतिशतले बढेको भन्सार विभागले जनाएको छ ।

भन्सार विभागका अनुसार भटमासको तेल निर्यात गत वर्षको तुलनामा ३ सय २२ प्रतिशत अर्थात तीन गुणाले बढेको छ । आर्थिक वर्ष २०७७/०७८ मा १२ अर्ब ६९ करोडको भटमासको तेल निर्यात भएकोमा यो वर्षको सोहि अवधिमा यस्तो निर्यात बढेर ५३ अर्ब पुगेको हो ।

उच्च निर्यात हुने बस्तु तथा निर्यात बृद्धि हुने ५ बस्तुको सूचिमा भटमासको तेल पहिलो स्थानमा रहेको छ । त्यस्तै आयात हुने बस्तुको तेस्रो सूचिमा पनि यहि तेलको लागि आवश्यक कच्चा तेल रहेको देखिन्छ ।

विभागका अनुसार गत वर्ष १८ अर्बको भटमासको कच्चा तेल आयात भएकोमा यो वर्षको सोहि अवधिमा यस्तो आयात १ सय ८५ प्रतिशतले बढेर ५३ अर्ब ३८ करोड पुगेको छ । सिमा क्षेत्रमा खुलेका प्रशोधन केन्द्रले भटमासको कच्चा तेल आयात गरि त्यसलाई प्रशोधन गरेर भारत पठाउने गरेकाले भटमासको कच्चा तेल आयात ह्वात्तै बृद्धि भएको देखिएको हो ।

पछिल्लो समय डिजेल तथा एमएस बिलेटको आयात पनि ह्वात्तै बढेको छ । अन्तर्राष्ट्रिय बजारमा कच्चा तेलको भाउ बढेकाले पनि देशबाट डिजलका लागि बाहिरिने रकममा भारी बृद्धि भएको हो । गत आर्थिक वर्षमा मात्रै ९१ अर्ब ९४ करोड रुपैयाँ रकम डिजल आयातका लागि बाहिरिएको छ । जुन अघिल्लो आर्थिक वर्षको तुलनामा ५ प्रतिशतले बढि हो ।